Diş ağrısı

• Ağrıyan diş üzerinde ve dişlerin arasında bulunan gıda birikintileri, diş fırçası ve diş ipi kullanılarak temizlenmeli ve yarım su bardağına yarım çay kaşığı tuz ilave edilerek elde edilen tuzlu su ile ağız iyice çalkalanmalıdır.
• Kesinlikle ağrıyan diş üzerine ASPİRİN ya da herhangi bir ağrı kesici ilaç uygulanmamalıdır. Kimyasal yapıları nedeni ile bu gibi ilaçlar diş etinde ve çevre yumuşak dokularda tahrişlere neden olabilmektedir. Bu da diş ağrısının yanında ikinci bir ağrının oluşmasına neden olacaktır.
• Eğer iltihap nedeni ile yüzde şişlik oluşmuşsa o bölgeye soğuk kompres yapılmalıdır.
• Diş hekimine gitmeden önce bir ağrı kesici ilaç alınabilir.
• Diş üzerinde çürük nedeni ile oyuk oluşmuşsa buraya çok az karanfil yağı (eugenol) emdirilmiş pamuk koyulabilir. Eugenol ağrının azalmasını sağlayacaktır. Ancak, bu işlemi yaparken eugenol fazla kullanılarak diş etine sızmasına neden olunmamalıdır. Çünkü karanfil yağı da yumuşak dokuları tahrip edici özelliğe sahiptir.

• Bir an önce diş hekimine başvurulmalıdır.

Diş kırılması

• Tedaviye yardımcı olabilir düşüncesi ile -mümkünse- kırılan diş parçası bulunarak koruma altına alınmalıdır.
• 30 dakika içerisinde diş hekimine gidilmelidir.
• Bu arada bölgede kanama meydana gelmişse temiz bir gazlı bez ile basınç uygulanmalıdır. Basınç uygulamasına rağmen kanama 15 dakika içerisinde durmazsa en yakın sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
• Diş kırılmaları, dişlerin yerlerinde oynaması ya da çıkması, ağız dokularında yaralanmalar ve beyin sarsıntısı sıklıkla da basketbol, futbol vs. gibi kontak sporları yaparken oluşan çarpma ve düşmeler ile trafik kazaları sonucunda oluşmaktadır. Özellikle kontakt spor yapan çocuklarda oluşabilecek ağız yaralanmalarını ve diş kırıklarını önlemek için uygulanacak en uygun yöntem ağız koruyucusu (mouth guard) kullanmalarını sağlamaktır.
• Diş darbe nedeni ile kendi yuvasında yer değiştirir ise hafif bir parmak basıncı ile diş eski pozisyonuna getirilmeye çalışılmalıdır.
• Dişi yuvasına yerleştirirken kesinlikle zorlanmamalıdır.
• En geç 30 dakika içerisinde diş hekimine başvurulmalıdır.

Daimi dişin yerinden çıkması

• Yerinden çıkan diş bulunmalıdır.
• Bulunan diş taç (kuron) kısmından tutulmalıdır. Dişi kök kısmından tutarak buradaki dokuların daha fazla hasar görmesine neden olunmamalıdır. Eğer dişin kök kısmındaki dokular fazla hasar görürse dişin yuvasına tutunması mümkün olmaz. Kuron kısmından tutulan dişin üzerinde bulunan yabancı maddeler akan su altında yıkanmalıdır.
• Diş yüzeyinin temizlenmesi sırasında ovalama işlemi yapılmamalı ve kesinlikle fırça kullanılmamalıdır
• Öncelikle dişi yuvasına yerleştirmeye çalışılmalıdır.
• Dişi yerine yerleştirirken aşırı kuvvet uygulanmamalıdır. Aksi taktirde diş ve diş yuvasında ciddi hasarlara neden olunabilir.
• Diş yuvasına yerleştirilebilmişse yerinde sabit kalabilmesi için üzerine temiz bir gazlı bez koyularak ısırtılmalıdır.
• Bu şekilde en kısa zamanda diş hekimine başvurulmalıdır.
• Eğer diş yuvasına yerleştirilememişse diş hekimine gidinceye kadar süt ya da su içerisinde korunmalıdır.
• Yerinden çıkmış dişi tekrar kazanılması için diş dokularının fazla zedelenmemesi ve mümkün olduğunca çabuk diş hekimine başvurulması gereklidir..
• Uygun şartlarda korunmuşsa ve en geç yarım saat içerisinde diş hekimine ulaştırılmışsa dişin tekrar kendi yuvasına yerleştirilerek (reimplantasyon) ile kurtulma şansı %90’dır.

Dudak ve yanak yaralanmaları

• Yaralı bölge ılık su ile temizlenmelidir.
• Yara bölgesinde kanama varsa kanamanın durması için gazlı bezle basınç uygulanmalıdır.
• Yanak ya da dudak dışından soğuk kompres uygulanmalıdır.
• Eğer yara fazla büyükse ve kanama devam ediyorsa, diş hekimine ya da en yakın acil polikliniğine başvurulmalıdır.

Diş çekimi sonrasında oluşan kanamalar

• Diş çekiminden sonra oluşan hafif kanamalar normaldir.
• Şiddetli kanama varsa hemen diş hekiminize ya da en yakın sağlık kuruluşuna başvurmalısınız.
• Sızıntı şeklinde kanama varsa çekim yeri üzerine konulan gazlı bez basınç uygulayarak yarım saat tutulursa kanama duracaktır.
• Eğer kanama hala devam ederse en uygun olanı diş hekiminize başvurmanızdır. Bu mümkün değil ise bir çay poşetini suda ıslattıktan sonra gazlı beze sarınız ve çekim yerine basınçla uygulayınız . Çay yaprağı içerisinde bulunan kanın pıhtılaşmasına yardımcı mineraller sayesinde yarım saat içerisinde kanama duracaktır.
• Eğer sonuç alınmaz ise diş hekiminiz ya da en yakın sağlık merkezine başvurunuz.

Diş çekimini takiben öneriler

• Hekiminizin yanından ayrıldıktan sonra, gaz tamponu ısırarak yerinde tutunuz. Kanama var ise ikinci tamponu da çekim yerine uygulayabilirsiniz.
• Çekimi takiben 4-6 saat kadar sızıntı halinde kanama meydana gelebilir.
• Çekimden sonra mümkünse başınız yüksekte olmak kaydıyla yatınız.
• Çekimi takiben yaklaşık 2 saat kadar herhangi bir şey yemeyiniz. Sıcak yiyeceklerden kaçınınız.
• Alkol ve kanamayı arttırabilecek olan ilaçları kullanmayınız.
• Eğer herhangi bir sorun olur ise (ağrı, fazla ve uzun süre kanama) diş hekiminize başvurunuz.

Belli öğünlerden sonra, özellikle yatmadan önce, düzenli olarak protezinizi fırçalamalısınız. Bu işlem plak ve leke oluşumunu önler.

Fırçalama işleminde su ve çeşitli diş macunları veya protez bakım ürünleri kullanılır. Aşındırıcı tozlar kullanılmamalıdır. Yoksa protezin yüzeyi çizilir ve bu yüzeylerde artıklar toplanmaya ve renklenmeye başlar.

Özel protez fırçaları veya normal diş fırçaları da kullanılabilir.

Protezin tüm yüzeylerini temizlemeye özen göstermelisiniz.

Genellikle 18. ay dolaylarında sıklaşan parmak emmenin 4 yaşına doğru kaybolması beklenir. Araştırmalar en geç 5-6 yaşlarında sona erdiği takdirde parmak emmenin zararının olmadığını,ancak süregelmesi halinde dişlerde deformasyona neden olabileceğini kanıtlamıştır. Alt ıslatmada olduğu gibi, sürekli parmak emme alışkanlığı da psikolojik sorun ve gerginliklerin bir sonucu olarak gelişebilir.

Ebeveynler parmağını emen çocukların çene kemikleri ve dişleri üzerinde ki etkilerini düşünerek endişeye kapılabilir. Parmak emmenin alt ve üst dişleri geri ittiği doğrudur. Parmak emmenin dişleri ne kadar etkilediği parmak emme süresine ve en önemlisi parmağın ağızdaki duruşuna bağlıdır. Süt dişlerinde oluşan bu değişiklik 6 yaşından sonra çıkan asıl dişleri etkilemediği işaret etmektedir.

Parmak emmeyi engellemek için yapılması gerekenler

Çocuk 4-5 yaşlarına geldiğinde parmağını emmeye devam ediyorsa kendisine telkinlerde bulunmak faydalı olabilir. Çocuğa bu yaptığının çocukça bir davranış olduğu başkalarının gözüne hoş görünmediği onun anlayabileceği bir dille anlatılır. Çocuklar bu yaşlarda genellikle büyük bir insan gibi olmaya, ebeveyni taklit etmeye özenir. Çoğu zaman onlar gibi davranır. Ebeveyn çocuğun bu durumunu çok iyi değerlendirmelidir. Kendilerinin parmak emmediklerini, çünkü bu durumun pek hoş olmadığını söylemeleri çoğu zaman etkili olabilir.

• Florlu bir diş macunu ile dişler fırçalanmalıdır.

• Dişlerinizin ara yüzleri için diş ipi veya diğer ara yüz araçlarından faydalanınız.

• Dengeli beslenmeye dikkat edilmeli ve abur cubur yiyeceklere bir sınır konulmalıdır.

• Dişlerinizi çürüğe karşı daha dayanıklı hale getiren uygulamalardan “florlama” ve “fissür örtücüler“ hakkında diş hekiminize danışınız.

• Profesyonel diş temizliği ve ağız muayeneniz için düzenli olarak diş hekiminizi ziyaret etmelisiniz.

Bir diş fırçasını ne kadar kullanabilirim?
Genelde 3-4 ay kullanılabilir. Diş fırçasının bozulduğunu kıl demetlerinin birbirinden ayrılmasından, dağılmasından ve eğilmesinden anlayabilirsiniz. Sert kıllı fırçalar dişlerinize zarar verebilir. Çocuklar ise henüz doğru fırçalamayı tam olarak uygulayamadıklarından daha çabuk fırça eskitirler.

DİŞ FIRÇALAMA TEKNİĞİ NASIL OLMALIDIR?

• Öncelikle fırça 45 derecelik bir açıyla dişe yaklaştırılmalı ve dişin eni doğrultusunda ileri-geri hareketlerle fırçalanmalıdır. En son diş etinden aşağıya doğru bir süpürme hareketiyle işlem tamamlanır. Dişlerin iç yüzeyleri , özellikle ön bölgeler dar olduğundan fırça dik olarak sokularak fırçalanmalıdır. Unutulmamalıdır ki, bakteri plağı ve yiyecek artıklarının yoğun olduğu dişlerin arka yüzleri, arka dişler ve dil de temizlenmelidir. Genellikle sadece ön dişlerin ön yüzeyleri fırçalandığından çürükler daha çok arka bölgelerde oluşmakta , diş taşları ise çok az fırçalanan alt ön bölgede olmaktadır.
• Diş etlerinin fırçalanması neden gereklidir?

Diş etleri kanadığı zaman fırçalamaya devam edilmelidir, çünkü diş etlerini besleyen damarlar dolaşım bozukluğu sonucunda dolgunlaşmıştır. Buna tıp dilinde “konjestiyon” denir. Tedavi için fırçalamak gerekir. Böylece diş etinin damarları iyileşir ve kanama da kendiliğinden durur. Diş etinin fırçalanması, diş eti hastalıklarından korunmanın en etkin çarelerindendir.

Diğer temizlik araçları

Bunlar, elektrikli fırça, diş ipliği, kürdan, ara yüz fırçası, su püskürteci (water – pic), stimulatör… gibi araçlardır. Elektrikli. fırça ve su püskürteci ülkemizde giderek yaygınlaşmaktadır.

• Dişlerin üzerinde katran artıkları veya koyu-kahverengi lekeler birikir.
• Damakta kırmızı renkli iltihabi oluşumlar gözlenir
• Diş eti hastalığına yatkınlık

• Kötü ağız kokusu

• Siyah kıllı dil görüntüsü
• Ağızda doku bozuklukları (oral lezyonlar) 

• Diş eti çekilmesi

• Ağız kanserleri

Tütünün en büyük zararlarından birisi ağız kanseridir. Genelde ağız kanserlerinin %75’inde sigara ve alkol alışkanlığı olduğu saptanmıştır. Kişi sigarayı bırakırsa ağız kanseri riski hemen ve önemli ölçüde azalır. Sigara bırakıldıktan 10 yıl sonra ağız kanseri olma riski, hiç sigara içmeyeninkine denk olur.

Ağız kanserinin tespiti

• ağızda ve boyunda ağrısız, alışılmadık şişlik, yumru ve şişlik oluşumu
• ağız içinde yer yer kırmızı ve beyaz alanlar
• Ağız veya boğazdan gelen tekrar eden kanamalar
• çiğneme- yutkunma zorluğu

YÜKSEK RİSK GRUPLARI

• sigara ve tütün kullanımı
• aşırı alkol tüketimi
• sürekli güneş ışığına maruz kalma
• dudak ısırma, yanak çiğneme alışkanlığı
• kötü yapılmış protezler

Bazı erken işaretler:

• yüz, boyun ve ağızda 2 hafta içinde iyileşmeyen ağrılar, uyuşuk alanlar
• dudak, diş eti veya diğer ağız bölgelerinde oluşan şişlik, yumru veya kabarcıklar
• beyaz, kırmızı veya koyu renkli alanların oluşması
• ağız içinde tekrar eden kanamalar

DİŞ GICIRDATMANIN NEDENLERİ

• Aşırı sinirli, hassas, titiz bir yapıya sahip olmak

• Malokluzyon (dişlerin diziliş ve sıralanışındaki bozukluklar)

Diş gıcırdatması sonucu ağız ve dokularında ne tür rahatsızlıklar oluşur ve belirtileri nelerdir?

• Dişlerin çiğneyici yüzünde oluşan aşınma

• Dişlerde kırılma
• Dişlerde aşırı hassasiyet

• Diş etinin geriye çekilmesi ve genellikle bununla birlikte oluşan dişin boynunda diş eti hizasında oluşan çentik şeklindeki aşınmalar

• Dişlerde sallanma

• Yanaklarda irritasyon (tahriş)

• Kas ağrısı

• Baş ağrısı

• Çene ekleminde ağrı 

Bu belirtiler diş gıcırdatmasının hemen başlangıcından itibaren ortaya çıkmaz. Olayın şiddetine ve süresine göre bazen yıllar sonra görülebilmektedir. Çoğunlukla belirtilerin tümü birden olmayabilir. Bazen çok az belirti gösterebilir.

Tedavi

Amaç çene eklemindeki kalıcı zararları önlemek ve ağrıları dindirmektir.

Semptomatik tedavide kullanılan en önemli araç gece plaklarıdır. Ancak gece plakları çoğunlukla tek başlarına yeterli olamayabilmektedir.

Bu nedenle hastalığın sergilediği tabloya göre gece koruyucularının yanında bazı ek tedavilerinde uygulanması gerekmektedir:

• Stres terapisi,

• Rahat uyumayı sağlayıcı önlemler,

• Kas gevşetici ilaç uygulaması,

• Hatalı yapılmış diş dolgusu ve kaplamaların yenilenmesi,
  Eksik olan dişlerin yerine koyulabilmesi için protez uygulamaları.